A 'dan Z 'ye Yararlı Bitkiler
A - Harfi İle Başlayan Yararlı Bitkiler

Bitkilerin Biyografisi
Bitkiler Nasıl Yetiştirilir ?
Bitkilerin Kullanıldığı yerler
Bitkilerin Faydaları


 

Abdestbozan Otu  - Poterium spinosum 
Gülgiller / - abdestbozanotu
 
Tanımı: Güçlü kökleri ve kırmızı çizgili dallara ayrılan saplarıyla kümeler oluşturup 
60 cm. 'ye  kadar boy atabilen çok yıllık otsu bitki. Gri yeşil tüysü yapraklar ve yaz 
başlarında küre biçimli yoğun kelleler halinde açan kırmızı kahverengi taçyapraksız 
küçük çiçekleri vardır. Kuru kalkerli topraklarda yabani olarak yetişir.
 
Kullanımı: Körpe yaprakları salatalara çorba sos ve peynirlere katılır. Yaprakları hazmı
kolaylaştırıcıdır. İnfüzyonu ishal ve basur tedavisinde kullanılır. Kaynatılması ile elde 
edilen dekoksiyonu kesik ve yanıklara haricen uygulanır. Siyah boya ve deri tabaklamada 
kullanılır.
 
Yetiştirilmesi: Tohumları ilkbaharda seradaki tavalara ekilir genel gene ilkbaharda kökünden
bölünüp bitek toprağa daldırılarak çoğaltılır. Kullanım süresini uzatmak ve bitkiyi gençleştirmek üzere yaprakları sıkça kesilir tohum dökerek çoğalır.
 
Kullanılan Bölümleri: Körpe yaprakları bitki çiçek açmadan alınır tüm yeşil bitki taze ya da kurutularak kökleri ilkbaharda alınıp kurutularak kullanılır.
 
Akraba Türleri: P. officinalis (t ıbbi abdest bozan otu ) koyu kırmızı çiçek kelleleri ve daha uzun boyuyla gelişen ve aynı amaçlarla kullanılan türdür.
 
 
Acı Damkoruğu Sedum acre
Damkoruğugiller
 
Tanımı: Yayılarak gelişen gövdesi ve yükselen dallarıyla 20 cm.ye kadar boylanabilen 
etli çok yıllık bitki. Birbirinin üzerine çıkabilen silindirik bütünlük kısa yeşil yaprakları 
acı ve biberli gibi lezzetlidir. Yaz ortasında saplarında gevşek kümeler halinde yıldız 
biçimli parlak sarı renkli 5 taç yapraklı çiçekler açar duvar ve damlarda 
yabanıl olarak yetişir.
 
Kullanımı: Çatılara yıldırımı çekmek üzere özellikle yetiştirilen bitki 
alternatif tıpta Hemoroid tedavisinde kullanılır. Ezilen yaprakları öylece ya da 
merhemi yapılarak yara ezik ve hafif yanıklara rahatlatmak üzere değerlendirilir.
 
DİKKAT !:  hafif zehirli olan bitki dahilen kullanımda baş dönmeleri ve 
kusmalara neden olabilir.
 
Yetiştirilmesi:  Güneşli ortamlardaki içinde biraz kum kil karışımı bulunan 
kurucu toprakları sever seven bitki ilkbaharda bahçeye ekilen tohumları ile üretilir. 
Gene ilkbaharda kökünden bölünerek ya da silindirik yaprakları daldırılarak kolayca
çoğaltılabilir.
 
Kullanılan Bölümleri: yaprakları taze olarak ya da ılık yerde kurutularak kullanılır.
 
Akraba Türleri: S. reflexum: Silindirik yapılı uzun yaprakları ve yeni uzun sapları ile güçlü 
çok yıllık bitki. 7 taç yapraklı altın sarısı renkte çiçekler açar. Sadece çiçeksiz sürgünleri 
çorba ve salatalara eklenir ya da hafif acı çeşnisi ile sebze gibi tüketilir.
 
 
Acıfındık  Hamamelis glabra
Acıfındıkgiller / - güvercin ağacı
 
Tanımı: Kışın yapraklarını döken çok yıllık çalı veya 4 metreye kadar boylanabilen soluk 
gövde kabuklu ağaççık. Fındık ağaçlarınınkine benzeyen yaprakları gövde üzerinde dizilerek  sonbahar sonunda açma ya başlayan ve tazeyken aşağı Sarkık örümceğimsi biçimli parlak sarı ilginç çiçekleri vardır. Su kenarı ve nemli korulukların yabanıl bitkisidir.
Yaygın şeklide süs bitkisi olarak ve kökleri için yetiştirilir.
 
Kullanımı: Büzücü niteliği ile yara ilacı olarak Amerikalı Kızılderililer tarafından kullanılmıştır. Ezikleri, burkulmaları, varikosel damarlarını ve kanamayı yerleştirir basura karşı etkilidir.
 
DİKKAT ! : Bitkinin yaprak ve kabuklarından yapılan bitkisel ilaç bileşikleri alerjik 
tepkimelere neden olabilir.
 
Yetiştirilmesi: Bol güneşli ya da hafif gölgelik ortamlardaki kireçsiz toprakları sever.
Diğer süs bitkileri arasında vurgulama bitkisi olarak veya duvarlara dağıtılarak yetiştirilebilir.
Tohumları ilkbaharda seradaki tavalara ya da dış mekandaki sıcak yatakları ekilir.
Sonbaharda dallarından çelik alınıp daldırılarak çoğaltılır sürgünleri her yıl çıkarılmalıdır. Bunlarda kaldırılırsa yeni bitki elde edilebilir.
 
Kullanılan Bölümleri: Bitkisel ilaçlara katılmak üzere kabuk ve yaprakları; damıtılmak üzere çiçekli dallar kullanılır.
 
 
Adaçayı - Salvia oficinalis
Baklagiller / - elma otu 
 
Tanımı: Güçlü kazık kökü ve dörtgen kesitli odunsu ve dallara ayrılmış 
gençken gri gövdesi ile 75 cm.ye kadar boylanabilen çok yıllık hep yeşil çalı.
Gri yeşil yumuşak ama yüzeyi pürtüklü yaprakları dörtgen ya da mızrağımsı biçimlidir.
yaz aylarında halka dizilişi Mor ve mavi çiçeklerini açar. İlk bölgelerdeki Kireçli toprağa ve 
otlakları olan tepelik arazilerde yabanıl olarak yetişir. Akdeniz havzası ülkelerinde saksı 
içinde ya da bahçelerde şifalı bitki olarak ve altın rengi ya da alacalı yapraklı pek çok çeşidi yetiştirilir.
 
Kullanım: Antik çağların şifalı bitkisi olup et yemeklerine balığa  Akdeniz Mutfağı 
ürünlerine katılır. Adaçayı dinlendirerek terlemeye karşı içilir.  infüzyonu stresleri sinirsel
gerginliği ve karaciğer sorunlara karşı yetiştirilmek üzere karaciğer sorunları geçiştirmek 
üzere; Seçenek tıpta dolaşım ve aybaşı sorunlarına karşı kullanılır yaprakları mikrop kırıcı
olarak larenjit ve bademcik yanması sorununda gargara olarak kullanılmaktadır.
Ağzı serinleten ve dişleri temizleyen etkileri de vardır esans yağı parfümericilikte kullanılır.
 
Yetiştirilmesi: Bol güneşli ve soğuk rüzgarlardan korunmalı ortamlardaki Süzek ve bitek
toprakları sever ilkbaharda ve yazın çeliklerinin veya yaşlı bitkilerin bölünüp kaldırılması ile  çoğaltılır. Bitkinin yüksek boylu çalı hale gelmesinin önlenmesi için Sürgün uçları alınmalı her bitki 4 veya 5 yılda bir yenilenmelidir.
 
Kullanılan Bölümleri: Yaprakları taze olarak ya da gölgede kurutulmuş olarak kullanılır.
Ancak tıbbi kullanımlar için bitki çiçek açmadan önce esans yağı damıtımı için 
çiçek açtıktan sonra toplanmalıdır.
 
 
Aklarotu Lythrum salicaria
Aklarotugiller / - levhulma
 
Tanımı: Yatarak uazayan rizomları hafif yatak dörtgen saplarıyla 1,5 metreye kadar 
boylanabilen çok yıllık otsu bitki. Ucu sivri sapsız dar yaprakları yaz ortalarında yoğun 
salkımlar halinde açan mor-pembe çiçeklerin yumurta biçimli tohum kapsülleri vardır.
Nemli yerlerde doğal olarak yetişir. Bahçelerde yeğlenen birkaç kültür çeşidi de vardır.
 
Kullanımı: Tanem içeriği ile sepilemekte kullanılırdı. Günümüzde süs ve 
şifalı bitkiler olarak yeğlenir. Gargaralarda ve göz yıkamada bakterilere karşı yararlıdır.
 
Yetiştirilmesi: Tohumların kompozit içine ekilerek sürekli çok nemli tutularak temizlenmesi 
sağlanır. Daha sonra da bitki bahçedeki çok nemli yerine şaşırtılır gelişmiş bitkiler ilkbahardakökünden bölünerek ya da yazın çelikleri alınıp nemli yerleri daldırılarak çoğaltılır. Bitki hafif gölgelik ya da daha iyi çiçek açacağı bol güneşli ortamları sever yabani bitkilerin alınıp bahçelerde kültüre edilmesi başarılı olmayabilir.
 
Kullanılan Bölümleri: Çiçekliyken üst bölümleri taze ya da kurut olarak kullanılır.
 
 
Allium
Zambakgiller
 
Bu bitki cins içindeki çeşitli türler bildik kükürtlü kokusunu salar ama 
tek tek sebze, şifalı bitki, ilaç ve süsleyici bahçe soğanı olarak değerlendirirler.
Burada yalnızca şifalı özellik taşıyanlar tanımlanmıştır. 

DİKKAT !:  Bazılarının tüm soğan türlerine karşı alerjileri vardır.
 
Aloe Vera - Barbedensis Miller
Zambakgiller / - sarısabır
 
Tanımı: Kuraklığa dayanıklı etki (sukulent) bitki. 60cm. ye kadar boylanan 
hep yeşil ucu sivri, kenarları dişli yapraklarıyla rozet oluşturarak gelişir. 
Uzun saplarının tepesinde sarı yada kırmızı çiçekler açar. Serin yörelerde
iç mekan bitkisi olarak yetiştirilir.
 
Kullanımı: Efsaneye Göre cennetten çıkma tek bitkidir. Yapraklarından 
elde edilen jöle yara, yanık , meme iltihabı iyileştirmesinde ve bir çok 
deri yüzeyinde tedavi amaçlı kullanılır.
 
Dikkat ! : Dahilen, oral yol ile müshil amaçlı kullanıldığında iç kanamalara 
yol açabildiğini unutmamalıdır.
 
Yetiştirilmesi: Bu bitki güneşli kraç ortamlarda gereksinir. İlkbaharda ekilen 
tohumuyla üretilir. Sürgünlerinin (yetişmiş yapraklarının başka saksı ortamlarında 
toprağa daldırılması) daldırılmasıyla çoğaltılır. İç mekan olarak çiçek açması için
çakıl taşlı toprakta, aydınlık yerde ve kışın en düşük 5 derece sıcaklıkta yetiştirmeli.
Yazın dışarıya çıkarılmalıdır. Bahçede bol güneşli ortam ve süzek toprak idealdir.
 
Kullanılan Bölümleri: Kesilen yaprağından akan,çıkarılan jöle yara yada yanık veya 
şikayetli alan sürülür. Sürülen yerlerde ise genellikle tedavi edici özelliği 
kendi göstermiştir. Jölesi reçine oluşturmak üzere kurutulmaktadır.
 
Akraba Türleri:  A. aristata: (testere çiçeği): dikenli ve turuncu çiçek açan bir bitkidir.
Popüler ve dayanıklı bir iç mekan bitkisi olup Ilık kışları dışarıda bile geçirebilir.
  
 
Altınbaşak - Solidago virgaurea
Bileşikgiller
 
Tanımı: Birbirine dolanan güçlü rizomları ve ender olarak dallarının ince sapları ile 
1,5 metreye kadar boylanabilen çok yıllık otsu bitki. Yaprakları oval ya da biçimli ve 
kenarları dişlidir. Yaz sonlarında dallara ayrılan başaklar halinde açan renkleri 
parlak ya da tozlu sarı olur. Koruluk, Hendek ve tarla sınırlarında yabanıl örnekleri görülür.
 
Kullanımı: Ortaçağ'da Arapların şifalı bitkisi iken Amerika'da Kızılderililer tarafından da kullanılmıştır. İnfüzyonundan ateşlilik ve hazım sorunlarında yararlanıyordu. 
Böbrek ve safra rahatsızlıklarında etkiliydi. Günümüzde arterit ve 
romatizma tedavisinde kullanılmaktadır.
 
Yetiştirilmesi: Hafif yaprakları seven bitki ilkbaharda tohumları ekilerek üretilir. İlkbahar veya yazın kökünden bölünür.  4-5 yılda bir kökünden bölünüp yeniden dikilmelidir.
 
Kullanılan Bölümleri: Tüm yeşil bölümleri çiçekleri açmadan alın taze ya da kurutulmuş
olarak kullanılır.
 
 
Amerikan Sardunyası - Geranium maculatum
Sardunyagiller
  
Tanımı: Kalın ve sağlam rizom kökleri ve tüylü sapları ile 60 cm.ye kadar boylanabilen 
çok yıllık şifalı otsu bitki. Derin parçalı yumuşak dokulu yaprakları yaşlandıkça iri beyaz
lekeler ile dolar bitki ilkbaharın sonlarında mor, pembe ya da bazen beyaz çiçeklerini açar.
Bu çiçekler daha sonra turna gagasına benzeyen tohumlara dönüşür.  
Koruluk ve bahçe çitlerinin yakınında yabani olarak yetişen bir bitkidir.
 
Kullanımı:  Kuzey Amerika Kızılderililerinin şifalı bitkisiydi. Ezilmiş kökü ile yapılan infüzyonu ishal, dizanteri, kanama ve ülserlerin iyileştirilmesinde dahilen ve haricen kullanılır.
  
Yetiştirilmesi: Gelişmiş bitki ilkbaharın başlarında kökünden bölünerek çoğaltılır. Tohumları bol güneşli ya da hafif gölgelik ortamlardaki nemli ve humuslu toprağa zımpara kağıdı ile ovulup ekilerek üretilen bitki tohum dökerek çevresinde çoğalır ve hemen kümleler oluşturarak gelişir.
 
Kullanılan Bölümleri: Kökleri Sonbaharda ve kışın toprağı kazılık çıkarılır, 
kurutulup ezilerek kullanılır.
 
 
Armerya
Kurşunotugiller / - çimmenekşe
 
Tanımı: 10-20 cm. ye kadar boylanan yeşil ince yapraklı çok yıllık hep yeşil otsu bitki.
Yaz başlarında kısa saplarının tepesinde güçlü kokulu gül rengi çiçeklerini açar. 
Denize yakın kumlu topraklarda yabani olarak yetişir çoğu kez kültüre alınmış çeşitleri
bahçelerde süs bitkisi olarak eğlenerek yetiştirilir.
 
Kullanımı: Eskiden körpe ve kurutulmuş çiçekleri mikrop kırıcı ve sinirsel rahatsızlıkları 
iyileştirmekte kullanılırdı. Günümüzde ise deri yakınlarında deri yanıklarında alerjilere 
neden olduğu düşünülmektedir. Şifalı bitkiler köşesi veya yollarının bordürleri için 
pek uygun bir süs bitkisi olur. Kelebekler  Armerya'yı pek severler.
 
Yetiştirilmesi: Tohumları ilkbaharda ya da Sonbaharda iç mekanda kaplarda fideleri 
geliştiğinde bahçeye şaşırtılarak üretilir. Kümeleri yazın gölgelikte ki kapta köklendirilir. 
Bitki bol güneşli ya da hafif gölgelik ortamları sever.
 
Akraba Türü: A. arenaria (jersey armerysası) Yukarıdaki bitkiye benzer ama daha ile 
bir türdür güçlü saplarından Koyu pembe çiçekleri açar.
 
 
Ardıç - Juniperus communis
Servigller
 
Tanımı: Yeşil kozalaklı çalı ya da ağaç yatarak ya da dikine gelişerek 6 metreye kadar 
boy atabilir. İğne yapraklı dikenli ve yaralandığında elma kokusu salar.
Yaz başlarında açan sarı yeşil çiçekleri mavi ve siyah meyvelere dönüşür.
 
Kullanımı: Olgunlaşmamış meyvelerinden elde edilen yağın romatizmalı ve 
gutlu bölgeye masaj yapılır. Olgun meyveleri içkilere, et ve av etli yemeklerine çeşni katar.
Odunu ve kökleri etleri tütsüleme yarar 
 
DİKKAT ! :  Ardıç yalnızca tıbbi denetim altında dahilen kullanılır. Haricen kullanımı 
rahatsız edici olabilir.
 
Yetiştirilmesi: Tohumları açıklık alanlardaki süzek toprağa ekilerek üretilir.
İlkbaharda soğuk yataklara ekilen tohumlarından tohumlarından elde edilen 
fidanları yetiştirileceği yere şaşırtılır. Sonbaharda alınan çeliklerinin daldırılması ile çoğaltılır.
 
Kullanılan Bölümleri: Yyapraklı sürgünleri gerektikçe;  meyveleri yaz sonunda alınıp 
güneşte kurutularak ve odunu ile kökleri daha sonra kullanılır.
 
Akraba Türleri: J. Sabina: Şifalı bitki olarak ancak denetim altında kullanılması gereken zehirli bir bitki türüdür.
J. Oxyderus:  Bu türün kökünden damıtmayla elde edilen ardıç katranı veterinerlikte 
solucan ilacı olarak kullanılır.
J. Viginiana: Bu türdende parfümeri yapımında kullanılan sedir yağı elde edilir.
 
  
Arnika - Arnica Montana
Bileşikgiller / - dağöküzgözü - öküzgözü 
 
Tanımı: Toprakta sürünerek yayılan rizomları ve yerde rozetler oluşturan
hafif tüylü sapları ile 30-60 cm. kadar boylanabilen çok yıllık keskin kokulu otsu bitki. 
Yaz ve sonbaharda parlak sarı çiçeklerini açar. Dağlık yörelerde yabanıl örnekleri 
görülürken çoğu kez süs bitkisi olarak bahçelerde yetiştirilir.
 
Kullanımı: Sara ve tansiyonu iyileştirir.  Bir zamanlar Amerikan protestanlarının 
ağrı kesici merhemiydi. Pek çok ülkede burkulma ve ezikler boğaz iltihabi, yara ve
tedavisinde kullanılan şifalı ot sigaralara da katılır 
 
DİKKAT ! : Zehirli olduğundan kesinlikle tıbbi tavsiye alınmadan kullanılmamalıdır.
Zehirlenme ve deri alerjili alerjilerine neden olabilir 
 
Yetiştirilmesi: Tohumları ilkbaharda soğuk yatak yatağa etkileri üretilir çimlenmesi 
uzun sürebilir çimlenip gelişen fidesi sonbaharda bol güneşli ortamdaki 
kumlu asitli toprakları şaşırtılır.
 
Kullanılan Bölümleri: Bitkinin tüm toprak üstü bölümleri ve özellikle çiçekleri taze yada 
gölgede kurutulmuş olmak koşuluyla; Kökleriyse ilkbahar ya da Sonbaharda
toprağı kazılıp sökülerek ve yapay sıcaklıkta kurutulmuş olarak kullanılır.
 

Aslan Pençesi - Alchemila Vulgaris
Gülgiller / - aslanotu - fındıkotu
 
Tanımı: Yakın akraba türleriyle bir arada gelişen tipik çok yıllık, şifalı 
15-45 cm boylu otsu bitki yaprakları katlanmış ve pelerin biçiminde, 
yazın açan küçük çiçekleri sarımsı yeşil renklidir.
 
Kullanımı: Simyacılar tarafından altın yapımında kullanılmıştı. 
Halk Hekimliğinde göz rahatsızlıkları ve kanamayı durdurmakta; 
hayz döneminde ve bebek doğumunda rahatlatıcı olarak kullanılmıştır.
 
Yetiştirilmesi: Bol güneşli yada gölgelik ortamlarda, duvar içlerinde,
bordürlerde ve toprak örtücü olarak, ağaç ve çalıların altında yetiştirilir.
Döktüğü tohumlarla çoğalır. Tohumları yazın kaplara ekilir ve sonbaharda
bahçeye şaşırtılır (yer değiştirme).  İlkbahar başı yada yazın 
bitki kökünden bölünerek çoğaltılır.
 
Kullanılan Bölümleri: Gerektikçe yaprak ve çiçek sürgünleri toplanır. 
Tüm toprak üstü kesimleri yazın toplanır ve dış mekanda kurutulur.
 
Akraba Türleri: A. Alpina ( Alpler Bölgesi ) 20 cm.  boyda bodur hep yeşil 
çok yıllık otsu bir bitkidir. Çukurlarda, kayalık bahçelerde ve çimin içinde yetiştirilir. 
Gümüş renkli yumuşak derimsi yapraklar ve minik sarı çiçekleri vardır..
 
 
Aynısafa Çiçeği  - Calendula officinalis
Bileşigiller / - ölüçiçeği - portakal nergisi - susi
 
Tanımı: Genellikle 1 ya da 2 yıllık olarak yetiştirilen ve 60 santimetre kadar boylanabilen 
şifalı otsu bitki yapışkan ve dikine gelişen sapları tabanında daha uzun iri oval biçimli 
tüylü ve etli yaprakları ile yaz başlarından itibaren tek tek açan sarı turuncu çiçekleri vardır.
Kültür çeşitlerinde sarı turuncu ile mor renkte ve katmerli çiçek açanları da bulunur.
 
Kullanımı: Doğal bahçelerin geleneksel süs bitkisi olmasının yanı sıra tıbbi kullanımı 
çok eskilere dayanır. Çiçeklerinden yapılan çay ayı dahil spazmı spazmlar ile gastrit
sorunlarında kullanılır. Oysa bitki daha çok mikrop kırıcı ve yaraları iyileştirici özelliği ile
tanınır. Pek çok merhem ve şifalı bitki esansının bileşiminde yer alır. Eskiden kangren 
tedavisinde kullanılmıştır. Taç yaprakları saçları yıkamada tereyağı ile peyniri boyamada
ve safranın yerine kullanılabilir. Mutfakta bazı yemek garni türlerinin yapımında kullanılır.
 
Yetiştirilmesi: Tohumları bahçedeki bol güneşli ya da hafif gölgelik ortama ilkbaharda 
veya ertesi yıl çalımsı bitki verip de çok çiçek açması için sonbaharda ekilir.
Çiçek açılışını uzatmak için solan çiçekleri sürekli kopar alınmalıdır. Ağır topraklarda bitki
daha iyi gelişirken hafif topraklarda döktüğü tohumlarla kendiliğinden çoğalabilir.
 
Kullanılan Bölümleri: Taç yaprakları körpe iken ya da gölgede kurutulmuş olarak çıkmakta körpe yaprakları salatalarda tüm çiçekleri kaynatılarak Boyacılıkta kullanılır.

 

 

Mutfak Ailesi